"Bu sipariş gecikecek" bilgisi tek başına karar vermeye yetmez. Planlamacının asıl sorusu, gecikmenin neye mal olacağı ve onu önlemek için harcanacak paranın buna değip değmeyeceğidir.
Gecikme neden yanlış ölçülüyor?
Zamanında ve eksiksiz teslim oranı (OTIF) gibi göstergeler ne olduğunu söyler, neye mal olduğunu söylemez. Bir planlamacı on riskli sipariş arasından hangisini kurtaracağını seçerken, oranlara değil para cinsinden bir karşılaştırmaya ihtiyaç duyar.
Maliyet kalemleri
Bir gecikmenin maliyeti genellikle beş kalemden oluşur:
- Sözleşme cezası veya fiyat indirimi
- Hızlandırma maliyetleri: ekspres sevkiyat, fazla mesai, alternatif tedarikçi farkı
- Bekleyen stok ve yarı mamulün taşıma maliyeti
- Fırsat maliyeti: kapasitenin başka bir siparişten alınması
- Müşteri ilişkisi riski: tekrar sipariş olasılığındaki kayıp
Basit bir hesap çerçevesi
Beklenen gecikme maliyeti = gecikme olasılığı × (doğrudan maliyetler + dolaylı maliyetler).
Bir kurtarma aksiyonunun net faydası = önlenen beklenen maliyet − aksiyonun maliyeti − aksiyonun başka siparişlere yansıttığı zarar.
Sayısal bir örnek
Bir siparişin gecikme olasılığı %72 olsun. Doğrudan maliyetler (ceza ve ekspres sevkiyat) 60.000 TL, dolaylı maliyetler 25.000 TL. Beklenen gecikme maliyeti 0,72 × 85.000 = 61.200 TL olur.
Üretim önceliğini değiştirmek 18.400 TL'ye mal oluyor ve gecikme olasılığını %15'e düşürüyor. Yeni beklenen maliyet 0,15 × 85.000 = 12.750 TL'dir. Başka bir siparişe zarar yansımıyorsa net fayda 61.200 − 12.750 − 18.400 = 30.050 TL olur. Aynı hesap her aday aksiyon için yapıldığında, seçim tartışmadan çıkar ve karşılaştırmaya dönüşür.
Her sayının statüsünü bilin
Bu kalemlerin bazıları ölçülür (sözleşme cezası), bazıları tahmin edilir (gecikme olasılığı), bazıları varsayımdır (müşteri kaybı riski). İyi bir karar, sayıları bu statüleriyle birlikte gösterir; varsayımı ölçülmüş gibi sunan bir hesap, ilk itirazda güvenini kaybeder.
Gecikmeyi para cinsinden ifade etmek, hangi siparişin önce kurtarılacağını tartışma olmaktan çıkarıp karşılaştırılabilir bir karara dönüştürür.
Tüm kaynaklar